Neuronauka to dziedzina badająca działanie układu nerwowego, ze szczególnym uwzględnieniem struktury i funkcjonowania mózgu w normie i patologii. Łączy biologię, psychologię, medycynę i informatykę, wyjaśniając podłoże myśli, emocji, zachowań oraz procesów neuroplastycznych. Jak wykorzystuje się neuronaukę w psychoterapii? 

Neuronauka w psychoterapii

Nurty i szkoły terapeutyczne różnią się metodami stosowanymi w procesie psychoterapeutycznym. Jednym z aspektów integrujących różne podejścia w psychoterapii jest neuronauka, która może być włączona do pracy we wszystkich nurtach np. pracy z depresją, lękiem, traumą i wieloma innymi konkretnymi problemami pacjentów. Wprowadzenie  do pracy terapeutycznej takich elementów jak: wiedza na temat funkcjonowania mózgu, sieci neuronowych, neuroplastyczności, aktywności neurochemicznej między synapsami, może być istotnym czynnikiem przełamującym ich obawy przed psychoterapią. Wytłumaczenie pacjentom skąd się biorą ich uczucia, emocje, myśli czy zachowania i jak ścisły związek mają z pracą mózgu w kontekście ich problemów, może wywierać korzystny wpływ na budowanie zaufania do terapeuty i znacząco wpływać na angażowanie się w proces terapeutyczny.

Jak rozwija się neuronauka?

Rozwój neuronauki uświadomił nam, co nie zawsze było oczywiste, że zarówno powstawanie nowych neuronów jak i modyfikowanie połączeń neuronalnych jest możliwe i zachodzi przez całe życie. Z odkryć epigenetyki, która zajmuje się badaniem ekspresji genów, dowiadujemy się o środowiskowych przyczynach ekspresji jednych genów, podczas gdy inne mogą się nigdy nie aktywować. Oznacza to, że nie jesteśmy skazani na geny. To, które geny zostaną uruchomione, jest w dużej mierze zależne od nas samych, od tego co robimy ze swoim życiem.

Psychoterapia a działanie mózgu

            Zmiana do jakiej dążymy w procesie terapeutycznym jest ściśle powiązana ze zmianami w mózgu. Warto pamiętać, że myśli i emocje są odmiennie przetwarzane przez dwie półkule mózgowe. Najogólniej mówiąc prawa półkula w większym stopniu odpowiada za emocje, ogólne postrzeganie rzeczy, szerokie ujęcie istoty spraw, a lewa półkula za aspekty bardziej szczegółowe, zachowania, język. Większa aktywność prawej półkuli wiąże się ze skłonnością do większego odczuwania depresji czy lęku. U pacjentów zmagających się z lękiem bądź depresją warto zmienić spojrzenie na bardziej szczegółowe, a tym samym w większym stopniu stymulujące pracę lewej półkuli, powiązanej z optymistycznym widzeniem świata.

Jak działa mózg w sytuacji zmiany?

            Istotną kwestią jest również moment podejmowania działania w kierunku zmiany. Zgodnie z prawem Yerkesa-Dodsona (Yerkes R.M., Dodson D., 1908) poziom wydajności mózgu zwiększa się w stanie umiarkowanego umysłowego i psychologicznego pobudzenia. Oznacza to, że zmiany zachodzą w największym stopniu w momencie umiarkowanego dyskomfortu. Jest to zgodne z ideą zintegrowania nasilenia pobudzenia pamięci jawnej i ukrytej w pracy z traumą, które należy kontrolować, starając się stymulować pracę mózgu w ramach tzw. okna terapeutycznego. Można to zobrazować również, jako wspierającą neuroplastyczność dynamikę odwróconej litery „U”, czyli w zakresie od pobudzenia na tyle małego, że dostęp do traumatycznych wspomnień jest możliwy, do górnej granicy zakresu pobudzenia, od której następuje poczucie zdezorientowania lub przytłoczenia traumatycznymi obrazami prowadzące do możliwej utraty kontaktu z najbliższym otoczeniem.

W drugiej części artykułu rozszerzę temat neuronauki o mnemotechniki oraz pracę z traumą. Zapraszam do lektury.

Bibliografia:

Arden, J. B. (2015). Neuronauka w psychoterapeutycznym procesie zmiany.