Neuronauka opisuje sposób działania ludzkiego mózgu. Przeczytasz o niej w pierwszej części artykułu o biologicznych aspektach działania mózgu w psychoterapii. Dzisiaj rozwinę ten temat skupiając się na praktycznych aspektach neuronauki: mnemotechnikach czyli ćwiczeniach układu nerwowego usprawniających jego działanie oraz pracy z traumą.

Mnemotechnika FEED

Przeciętnie każdy z nas około 30% czasu każdego dnia spędza na wyłączaniu się z rzeczywistości, co wiąże się z aktywowaniem trybu domyślnego (DMN) związanego z aktywnością obszarów mózgu zlokalizowanych w jego ciemieniowej części. Aby przeprogramować działanie mózgu zaleca się skorzystanie z mnemotechniki FEED. Wyjście z trybu DMN i aktywowanie przynoszącej pozytywną zmianę kory przedczołowej w tej technice polega na:

Focus – skupieniu się na uczeniu się czegoś nowego, co pociąga za sobą aktywowanie kory przedczołowej w obszarze lewej półkuli.

Effort – podjęciu wysiłku, aby zrobić coś czego się nie lubi, aby finalnie poczuć, że się to lubi. Gdy pacjent robi tylko to, co lubi poddaje się działaniu siły nawyku.

Efortlessness – łatwość przychodzi wtedy, gdy w sposób powtarzalny zaczyna występować nowy nawyk.

Determination – determinacja w praktykowaniu nowego nawyku, aby nowo wytworzone połączenia neuronalne nie uległy zatarciu.

            Wprowadzane zmiany wymagają wysiłku w początkowej fazie, wtedy następuje moment krytyczny i wydaje się to bardzo niewygodne i trudne, ale gdy się go przejdzie, nie będzie się już wydawać czymś tak bolesnym, stanie się nawykiem. Taka aktywność stymuluje lewą półkulę mózgu odpowiedzialną za optymizm, myślenie pozytywne i zadaniowe.

Neuronauka a praca z traumą

            Zastosowanie wiedzy z zakresu neuronauki jest niezwykle przydatne w pracy z pacjentami straumatyzowanymi. Pacjenci ci często mają poczucie odizolowania od innych ludzi. Przebywanie z innymi osobami samo w sobie łagodzi ból, aktywują się bowiem części mózgu, które w przypadku pozostawania w osamotnieniu pozostają nieaktywne i przyczyniają się do odczuwania większego cierpienia. Aby zachęcić pacjenta do kontaktów z ludźmi, warto odwołać się do znanych z terapii uzależnień metod „Udawaj aż ci się uda” czy „Zachowuj się tak, jakby to była prawda”. Praca nad konkretnymi celami jest również czynnikiem aktywującym lewą korę przedczołową. W przypadku bierności i nie podejmowania kroków w kierunku zmiany ośrodek aktywności mózgu przekierowany zostaje do związanej ze skłonnością do unikania prawej kory przedczołowej. Przewlekłe działanie czynnika stresującego jest również związane z nadmierną ilością noradrenaliny, kortyzolu czy cytokin. Zaleca się więc aktywność fizyczną najlepiej w późnych godziny popołudniowych, 3-6 godzin przed pójściem spać. To sprawia, że aktywowane przez traumę układy się wyłączają i następuje zmniejszenie produkcji kortyzolu i cytokin. W efekcie ma miejsce mniejsze nasilenie zmian neurochemicznych związanych ze stresem, a to z kolei sprzyja lepszej jakości wypoczynku nocnego.

Inne metody pracy z traumą

Ważnym elementem pracy z pacjentami jest psychoedukacja. W przypadku pacjentów straumatyzowanych warto im wyjaśnić, że mogło u nich dojść do ustabilizowania się poziomu hormonów stresu na innym niż pierwotny poziomie, a w wyniku tego, ich system reagowania na zagrożenie może się aktywować również w innych sytuacjach niż te związane z realnym zagrożeniem. Ponadto duże stężenia kortyzolu może się wiązać ze zmianami neuronalnymi w obrębie mózgu, co jednak uważa się, za potencjalnie odwracalne. W ramach psychoedukacji zawiera się także informowanie pacjentów, że ich ewolucyjnie wykształcony system alarmowy utknął w pozycji włączonej, wspólna praca ma przywrócić go do pozycji gotowości do działania, w razie prawdziwej potrzeby. Na dalszym etapie terapii traumy należy dążyć do konsolidacji (czyli utrwalenia w pamięci) sytuacyjnie dostępnych wspomnień w pamięci ukrytej (SAM) i werbalnych wspomnień w pamięci jawnej (VAM). Z perspektywy bezpiecznego okna terapeutycznego „tu i teraz”, znajdującym się w SAM punktom zapalnym, czyli krótkim chwilom gdy emocje są szczególnie intensywne i odpowiadają na retrospekcje traumatycznego zdarzenia, nadajemy nowego znaczenia.

Mnemotechnika SAFE

Jest metodą, dzięki której można nauczyć pacjentów, jak zapamiętać najistotniejsze kroki, przyczyniające się do utrzymania trwałego poczucia bezpieczeństwa w terapii traumy.

Sharing – dzielenie się z innymi ma za zadanie zmianę typowego przeświadczenia osób straumatyzowanych, że nikt ich nie rozumie, poczucia bycia osamotnionym i zagubionym.

Acceptance – zakceptowanie tego co się stało, jako przeciwieństwo unikania, które jak już wcześniej wspomniano  przyczynia się do zwiększenia reaktywności emocjonalnej.

Family and friends – rodzina, przyjaciele i szerzej rozumiane relacji z innymi ludźmi, będące remedium na poczucie osamotnienia i dodające otuchy.

Exposure – stworzenie optymalnych warunków do skonfrontowania się z uczuciami i doznaniami wywołującymi negatywne reakcje.

Jeśli uważasz, że mierzysz się z doświadczeniem traumy- samo zastosowanie mnemotechnik może nie przynieść wymiernego rezultatu. Zachęcam do spotkania i podjęcia psychoterapii– neuronauka mówi, że każdy układ nerwowy, przy włożeniu odpowiedniego wysiłku, jest zdolny do zmiany.

Jeśli potrzebujesz, możesz przeczytać, jak wygląda pierwsza wizyta u psychoterapeuty.

Bibliografia:

Arden, J. B. (2015). Neuronauka w psychoterapeutycznym procesie zmiany.