Znaki rozpoznania: co to takiego? Wydaje Ci się czasami, że nikt Cię nie dostrzega? Potrzebujesz być zauważonym? Albo, że nie wiesz jak docenić kogoś, na kim Ci zależy? Czy robisz to dobrze? Przeczytaj artykuł o znakach rozpoznania, który może pomóc Ci znaleźć odpowiedzi na te pytania.

Ludzkie głody
E. Berne, twórca Analizy Transakcyjnej, jednego z pojęć psychoterapii, pisał o trzech podstawowych pragnieniach ludzkich, „głodach”:

• głodzie bodźców lub odczuć (potrzebie fizycznej i emocjonalnej stymulacji),
• głodzie bycia dostrzeganym i uznawanym,
• głodzie strukturalizacji (uporządkowania przestrzeni, czasu)

Niemowlęta potrzebują przytulenia i uwagi opiekunów. Przytulenie jest przykładem niewerbalnego znaku rozpoznania, który wyraża pozytywne uczucia i troskę. Dorośli rozwijają tę potrzebę o inne formy bycia zauważonymi. Potrzeba znaków rozpoznania, to potrzeba uzyskania uwagi ze strony innych ludzi. Potrzebujemy wyróżnić się z tła. Potwierdzić, że istniejemy.

Jak mogą wyglądać znaki rozpoznania?

Znaki rozpoznania* to nieodłączny i niezbędny element naszego życia. Mogą przybierać formę werbalną i niewerbalną. Mogą to być słowa, ale również gesty, przytulenie, spojrzenia, uśmiechy. Znaki rozpoznania dajemy i otrzymujemy, kiedy spotykamy sąsiada, mijamy kogoś na ulicy, rozmawiamy ze współpracownikami, znajomymi, przyjaciółmi. Wymieniamy się spojrzeniami, gestami. Mówimy do siebie. Znak rozpoznania to powiedziane do kogoś „dzień dobry”, ale też głęboka relacja z innymi. Uśmiech, komplement, ale i negatywna wypowiedź skierowana do kogoś. To coś, co oznacza, że osoba, do której znak jest adresowany została zauważona.

*W literaturze polskiej funkcjonuje też tłumaczenie angielskiego wyrazu „stroke”, jako „głask”, co może sugerować, że znaki rozpoznania to tylko pozytywne słowa, gesty. Termin „znak rozpoznania” jest bardziej adekwatny ze względu na szerszy kontekst, zawierający też jego negatywny aspekt. Znak rozpoznania to informacja, że ktoś został zauważony.

Czy znaki rozpoznania zawsze są przyjemne?- rodzaje znaków rozpoznania

Znaki rozpoznania mogą być: pozytywne i negatywne, warunkowe i bezwarunkowe.

Pozytywne, to takie, które są przyjemne, miłe. Sprawiają, że kiedy je otrzymujemy, czujemy się dobrze. Może to być np. uśmiech, szczera pochwała, kciuk w górę. Jest to ważna kategoria znaków rozpoznania dla każdego człowieka ze względu na jej wpływ na samopoczucie. Są też podstawą budowania zdrowej samoakceptacji.

Negatywne powodują, że czujemy się źle. To takie sygnały jak: przewracanie oczami, obraźliwy komentarz lub gest. Te z kolei w dużej liczbie i ze strony bliskiej osoby mogą być przyczyną negatywnych konsekwencji psychologicznych.

Mogłoby wydawać się zatem, że oczekujemy tylko pozytywnych znaków, ale w rzeczywistości lepiej jest stać się odbiorcą negatywnych znaków rozpoznania, niż nie otrzymać jakichkolwiek. Dlatego też czasami, gdy ktoś nie otrzymuje pozytywnych znaków rozpoznania, może prowokować otrzymanie tych negatywnych.

Znaki rozpoznania mogą też być warunkowe i bezwarunkowe.

1. Warunkowe, to te, które otrzymujemy ze względu na to co robimy, wiemy („Podobała mi się twoja wypowiedź”, „Nie podoba mi się to jak się zachowujesz”) Taki pozytywny warunkowy znak rozpoznania jest często widoczny na przykład w relacji pracowniczej.
2. Bezwarunkowe natomiast dotyczą danej osoby, niezależnie od jej zachowań („Kocham cię”, „Nie lubię cię”). Odnoszą się do tego kim jesteśmy i są szczególnie wyraźne w relacjach rodzinnych.

Warunkowe: pozytywne i negatywne oraz bezwarunkowe pozytywne znaki rozpoznania, są niezbędne w procesie socjalizacji. Potrzebne, by prawidłowo się rozwijać. Negatywne warunkowe znaki mogą mieć też walor konstruktywny, wskazywać nam granice, pokazywać, że komuś nie podoba się nasze zachowanie. O ile, wraz z daniem tego znaku, otrzymujemy wskazówkę dotyczącą naszego zachowania. Pozytywne warunkowe wzmacniają nasze poczucie kompetencji, wiarę we własne możliwości. Pozwalają nam uświadomić sobie swoje zdolności, dookreślić się.

Ekonomia znaków rozpoznania

Ekonomia znaków rozpoznania to pojęcie wprowadzone przez Claude’a Steinera, które tłumaczy, w jaki sposób uczymy się zarządzać wymianą uwagi w relacjach. W toku wychowania często przyswajamy niepisane zasady dotyczące tego, jak dzielić się uznaniem i czułością, co tworzy nasz wewnętrzny „budżet” znaków rozpoznania. To właśnie on decyduje o tym, jak hojni jesteśmy w docenianiu innych i – co często najważniejsze – jak bardzo pozwalamy sobie przyjmować dobro od otoczenia.

Świadomość własnej ekonomii znaków rozpoznania pozwala dostrzec nasze ukryte schematy. Dla przykładu: osoba z przekonaniem, że na uznanie trzeba sobie ciężko zapracować, będzie odrzucać bezwarunkowe pozytywne znaki (np. komplementy), a podświadomie może prowokować negatywne znaki warunkowe, które jedynie potwierdzą jej obraz świata. Zrozumienie tego mechanizmu oraz praca nad tzw. emotional literacy (inteligencją emocjonalną) pozwala odzyskać sprawczość. Dzięki niej przestajemy czekać na okruchy uwagi, a zaczynamy świadomie prosić o potrzebne nam wsparcie, adekwatnie reagować na komunikaty i budować relacje oparte na autentyczności.

 

Zasady znaków rozpoznania

C. Steiner uznał, że jako dzieci przejęliśmy od rodziców pięć zasad
dotyczących znaków rozpoznania:

1.  Nie dawaj znaków rozpoznania, które chciałbyś dać.
2.  Nie proś o znaki, gdy ich potrzebujesz.
3. Nie przyjmuj znaków, jeśli ich pragniesz.
4. Nie odrzucaj znaków rozpoznania, mimo, że ich nie chcesz.
5. Nie dawaj znaków rozpoznania sobie samemu.

Jako dorośli możemy te przekonania zmienić, aby lepiej odczytywać znaki i dbać, aby sprzyjały one naszemu dobrostanowi.

 

Jak nauczyć się dawać i dostawać znaki rozpoznania?

Znakom rozpoznania możemy się przyjrzeć w pięciu obszarach.

Dawanie znaków rozpoznania

• Jakie dajemy znaki?
• Czy dajemy zarówno znaki warunkowe pozytywne, jak i negatywne?
• Czy dajemy znaki bezwarunkowe negatywne? Czy są one autentyczne i adekwatne? Czy dajemy je tylko po to, by komuś schlebiać?

Przyjmowanie znaków rozpoznania

• Zastanówmy się jakie znaki przyjmujemy?
• Przyjęcie których przychodzi nam łatwo, a których trudno? Może być np. tak, że nie przyjmujemy
  komplementów kiedy jest rozdźwięk między tym co o sobie sądzimy, a tym, co słyszymy.

Każdy z nas ma swoje preferencje dotyczące tego, które znaki rozpoznania przyjmuje. Są osoby, które mogą przyjąć dużo negatywnych warunkowych znaków, są i takie, które dotknie drobna uwaga. Jeśli w dzieciństwie niektóre osoby dostawały mało pozytywnych znaków rozpoznania, w dorosłym życiu mogą filtrować te otrzymywane i przyjmować tylko negatywne. Będą wybierać te, które pasują do ich obrazu siebie, a ignorować pozostałe.

 

Proszenie o znaki rozpoznania

• Przyjrzyjmy się, czy potrafimy prosić o znaki rozpoznania? Jeśli tak, to jakie to są znaki?

Czasem otrzymujemy znaki rozpoznania nie takie, które są nam w danym momencie potrzebne. Może w tej sytuacji warto poprosić o to, czego nam trzeba? Tak otrzymany znak rozpoznania nie jest mniej  wartościowy od tego, który dostajemy bez proszenia.

Odmawianie znaków rozpoznania

• Zastanówmy się czy potrafimy nie przyjmować znaków rozpoznania, których nie chcemy?
• Przyjęcia jakich znaków odmawiamy?
• Czy potrafimy nie przyjąć bezwarunkowych negatywnych?

Dawanie sobie znaków rozpoznania

• Co o sobie myślimy?
• Jakie znaki dajemy sobie?
• Czy jesteśmy w stanie dawać sobie pozytywne warunkowe i bezwarunkowe znaki?
• Czy dajemy sobie negatywne warunkowe i bezwarunkowe znaki? Których jest więcej?
• Czy częściej siebie krytykujemy, czy chwalimy?
• Czy znaki, które dajemy sobie są adekwatne?

Wpływ na to, jakie znaki dajemy i przyjmujemy, mogą mieć: wartości, przekonania, doświadczenia, kultura. W niektórych kulturach daje się pozytywne znaki rozpoznania częściej,
w innych rzadziej. Z innym natężeniem obdziela się też werbalnymi i niewerbalnymi znakami. Każdy człowiek ma również swoje „ulubione” typy znaków – te, które chętniej daje i te, które chętniej przyjmuje.

Co dalej?

Kontakty między ludźmi są oparte o wymianę znaków rozpoznania. Potrzeba rozpoznania to jedna
z podstawowych potrzeb ludzkich – potrzeba potwierdzenia, że istniejemy. Dlatego warto przyjrzeć się znakom rozpoznania w naszym życiu. W dawaniu których znaków jesteśmy bardziej szczodrzy, które przyjmujemy, a które odrzucamy? Czy potrafimy o nie prosić? Ważne jest, by znaki, które dajemy były adekwatne i autentyczne. Dawane z dobrą intencją. To podstawa budowania dobrej relacji z innymi, ale też z sobą.

Umiejętność dawania i odbierania znaków rozpoznania można ćwiczyć np. podczas terapii grupowej lub indywidualnej.

Bibliografia:

Berne, E. (2019). Dzień dobry… i co dalej? Rebis.

Stewart, I., Joines, V. (2018). Analiza transakcyjna dzisiaj. Rebis.

James, M., Jongeward, D. (2017). Narodzić się, by wygrać. Rebis.

Centrum Analizy Transakcyjnej. (2020). Materiały ze Studium Analizy Transakcyjnej.