Pojęcie “depresja” na stałe pojawiło się w przestrzeni publicznej. Warto jednak zadać sobie pytanie, co tak naprawdę o niej wiemy?

Depresja przede wszystkim jest zaburzeniem afektywnym. Charakteryzuje się głównie obniżonym nastrojem, spadkiem poczucia własnej wartości i silnym poczuciem winy. W ujęciu klinicznym jest to zaburzenie nastroju opisane m.in. w klasyfikacjach takich jak ICD-10 oraz nowszej ICD-11, które porządkują kryteria diagnostyczne oraz sposób klasyfikowania epizodów i zaburzeń nawracających i sposób rozumienia choroby. Badania wskazują, że w Polsce w 2017 r. na zaburzenia depresyjne chorowało ok. 1,5 mln osób. Natomiast według danych WHO na świecie cierpi na nią ponad 280 milionów ludzi na świecie. Zaburzenie to najczęściej jest diagnozowane u osób w wieku 20–40 lat. Statystycznie na depresję choruje więcej kobiet niż mężczyzn, choć należy pamiętać, że u mężczyzn bywa ona rzadziej diagnozowana.

Warto podkreślić, że depresja nie jest jedynie „przedłużonym smutkiem”. To złożone zaburzenie, na które składają się czynniki biologiczne (m.in. funkcjonowanie układu nerwowego i neuroprzekaźników), psychologiczne (np. sposób myślenia, przeżywania emocji) oraz środowiskowe (doświadczenia życiowe, stres, relacje).

Jak odróżnić depresję od przygnębienia?

Czasem zdarza się, że czujemy się smutni i brak nam energii, i choć zwyczajowo stan ten nazywamy depresyjnym, to z punktu widzenia psychologii depresją nie jest. Jak zatem odróżnić depresję od zwykłego przygnębienia?

Należy pamiętać, że bardzo ważny jest czas trwania tego stanu. Aby móc zdiagnozować depresję, objawy powinny się utrzymywać przynajmniej przez dwa tygodnie. Istotna jest także ich intensywność oraz wpływ na codzienne funkcjonowanie – pracę, relacje czy podstawowe czynności. W poniższej grafice znajdują się inne wskazówki, które mogą pozwolić nam wstępnie odróżnić depresję od przygnębienia. Choć trzeba zaznaczyć, że to jedynie wskazówki – samą diagnozę powinien przeprowadzić psycholog lub lekarz psychiatra.

Na podstawie: centrumdobrejterapii.pl i L. Kicińska Zaburzenia nastroju wśród dzieci i nastolatków – na co zwrócić uwagę w kontakcie zdalnym (webinar)

Czy to już depresja? Jakie są jej objawy

Według Klasyfikacji Chorób ICD-10 (oraz jej nowszej wersji ICD-11), aby stwierdzić epizod depresyjny, objawy muszą utrzymywać się przez co najmniej dwa tygodnie i obejmować zarówno symptomy podstawowe, jak i dodatkowe.

Do objawów podstawowych zalicza się przede wszystkim obniżony nastrój, utratę zainteresowań i zdolności do odczuwania przyjemności (tzw. anhedonię) oraz spadek energii prowadzący do przewlekłego zmęczenia.

Dodatkowo osoby doświadczające depresji często zauważają u siebie nasilone negatywne myśli – dotyczące zarówno własnej osoby, jak i przyszłości. Pojawia się trudność w podejmowaniu decyzji, spadek koncentracji oraz skłonność do ruminacji, czyli powracającego, uporczywego analizowania tych samych problemów.

Depresja wpływa również na funkcjonowanie organizmu. Mogą występować zaburzenia snu (bezsenność lub nadmierna senność), zmiany apetytu, a także obniżenie libido. U części osób widoczne jest spowolnienie psychoruchowe lub przeciwnie – niepokój i napięcie.

W konsekwencji tych zmian często dochodzi do wycofania z życia społecznego i ograniczenia codziennej aktywności. Warto podkreślić, że nie każda osoba doświadcza wszystkich objawów, a ich nasilenie może być bardzo różne. Może być też tak, że osoba cierpi na depresję, ale bardzo usilnie stara się to kamuflować np. w pracy czy przed rodziną, przez co objawy mogą nie być widoczne na pierwszy rzut oka. Niestety, wysiłek, który wkłada osoba chora prowadzi do wycieńczenia i pogłębiania się symptomów choroby.

Na podstawie: forumprzeciwdepresji.pl

Skala depresji Becka – czym jest i do czego służy?

Jednym z najczęściej stosowanych narzędzi pomocniczych w ocenie nasilenia objawów jest Beck Depression Inventory (BDI). Jest to kwestionariusz samoopisowy, składający się z pytań dotyczących samopoczucia, myśli oraz funkcjonowania w ostatnim czasie.

Wynik pozwala określić poziom nasilenia objawów depresyjnych, jednak należy podkreślić, że nie stanowi on samodzielnej diagnozy. Może natomiast być sygnałem, że warto skonsultować się z psychologiem.

Jakie są przyczyny depresji?

Depresja jest zaburzeniem o złożonej etiologii i nie da się wskazać jednej, uniwersalnej przyczyny jej występowania. Współczesne podejścia podkreślają znaczenie modelu biopsychospołecznego, który zakłada współdziałanie czynników biologicznych, psychologicznych i środowiskowych.

Z perspektywy biologicznej istotną rolę odgrywają m.in. predyspozycje genetyczne oraz sposób funkcjonowania układu nerwowego. Nie chodzi jednak o prostą zależność „braku” konkretnego neuroprzekaźnika, lecz raczej o zaburzenia w ich regulacji, co może skutkować trudnościami w sferze motywacji i nastroju.

Czynniki psychologiczne obejmują m.in. utrwalone wzorce myślenia, takie jak skłonność do negatywnej interpretacji wydarzeń czy niska samoocena. Znaczenie mają również doświadczenia z przeszłości, w tym sytuacje traumatyczne.

Z kolei czynniki środowiskowe odnoszą się do aktualnej sytuacji życiowej – przewlekłego stresu, trudności w relacjach czy braku wsparcia społecznego. Najczęściej to właśnie ich wzajemne oddziaływanie prowadzi do rozwoju depresji, a nie pojedynczy czynnik.

Rodzaje depresji – czy każda depresja wygląda tak samo?

Depresja nie jest jednorodnym zaburzeniem i może przyjmować różne formy. W praktyce klinicznej wyróżnia się m.in. epizody depresyjne o różnym nasileniu i czasie trwania oraz depresję nawracającą, w której objawy pojawiają się cyklicznie.

Istnieją także formy o bardziej specyficznym przebiegu, takie jak dystymia, czyli przewlekłe, łagodniejsze obniżenie nastroju, czy depresja sezonowa, związana reakcją organizmu na zmiany pór roku. W niektórych przypadkach depresja pojawia się w określonych momentach życia, np. w okresie poporodowym.

Różnice między tymi formami dotyczą nie tylko objawów, ale także czasu trwania i podejścia terapeutycznego, dlatego właściwa diagnoza ma kluczowe znaczenie.

Depresja – leczenie

Należy pamiętać o tym, że depresja jest zaburzeniem, które nieleczone może nasilać swoje objawy. W przypadku podejrzenia depresji powinno się jak najszybciej zgłosić do psychologa, psychoterapeuty i lekarza psychiatry.

W leczeniu depresji najczęściej stosuje się połączenie psychoterapii oraz farmakoterapii. Nie istnieje jeden uniwersalny „lek na depresję” –  dobór preparatu zależy od indywidualnej sytuacji pacjenta u jednego dane lekarstwo zadziała, a u innego wprost przeciwnie. Najczęściej stosowane są leki przeciwdepresyjne z grup takich jak SSRI czy SNRI, a ich działanie pojawia się zwykle po kilku tygodniach stosowania. Często podczas leczenia lekarz zaleca zmianę stosowanego leku celem dobrania takiego, który zadziała najlepiej u danego pacjenta.

Leki należy przyjmować zawsze zgodnie z zaleceniami lekarza, a sam proces farmakoterapii nie powinien być krótszy niż kilka miesięcy. Jest to istotne, ponieważ układ nerwowy potrzebuje odpowiedniej ilości czasu na wyregulowanie. W sytuacji braku poprawy lub przeciwnie: dobrego samopoczucia- nie wolno samodzielnie odstawiać przyjmowanych lekarstw. Może to nieść za sobą skutki uboczne, które będą odczuwalne przez najbliższych kilka tygodni.

Równie istotna w leczeniu depresji jest psychoterapia, która pozwala lepiej zrozumieć własne emocje, schematy myślenia i zachowania. W procesie psychoterapii ważne jest stworzenie bezpiecznej przestrzeni, w której osoba cierpiąca na depresję będzie mogła wyrażać swoje doświadczenia i stopniowo odzyskiwać poczucie wpływu na własne życie. Depresja ma często charakter nawrotowy, dlatego nawet po ustąpieniu objawów istotne jest kontynuowanie leczenia, monitorowanie swojego stanu oraz nauka narzędzi, które pozwolą lepiej funkcjonować w czasie nawrotu depresji.

Jak pomóc osobie z depresją?

Wsparcie osoby doświadczającej depresji wymaga przede wszystkim zrozumienia, że nie jest to stan, który można zmienić siłą woli lub prostą radą. Dla wielu osób jednym z najważniejszych elementów pomocy jest sama obecność – gotowość do wysłuchania bez oceniania i bez potrzeby natychmiastowego „naprawiania” sytuacji.

W rozmowie warto skupić się na uważnym słuchaniu i akceptacji emocji drugiej osoby. Próby bagatelizowania problemu lub motywowania poprzez presję („weź się w garść”, „inni mają gorzej”) mogą przynieść odwrotny skutek i pogłębić poczucie niezrozumienia.

Istotne jest także delikatne zachęcanie do skorzystania z profesjonalnej pomocy, szczególnie jeśli objawy utrzymują się dłużej lub się nasilają. Wsparcie bliskich nie zastępuje leczenia, ale może być ważnym elementem procesu zdrowienia.

Podsumowanie

Ważne, aby pamiętać o tym, że depresja to nie nasza porażka lub nieumiejętność radzenia sobie w świecie. To choroba, z którą mierzy się wielu ludzi. Podejmując leczenie, mamy szansę na poprawę jakości życia i odzyskanie równowagi psychicznej.

W naszym Centrum prowadzimy również terapię leczenia depresji, dostosowaną do indywidualnych potrzeb pacjentów.