Endometrioza to choroba, która może wpływać na wiele obszarów życia kobiety. Przewlekły ból, zmęczenie, trudności diagnostyczne, leczenie i niepewność związana z przebiegiem choroby często wykraczają poza kwestie zdrowotne. Mogą oddziaływać na relacje, życie zawodowe, plany, poczucie własnej wartości i sposób postrzegania przyszłości. Warto więc spojrzeć na endometriozę nie tylko z perspektywy medycznej, lecz także psychologicznej. Jednym z istotnych zagadnień jest to, w jaki sposób kobieta odnajduje się w rzeczywistości przewlekłej choroby i co pomaga jej zachować poczucie satysfakcji z życia.

Endometrioza – choroba, która wpływa na codzienne życie

Endometrioza jest przewlekłą chorobą ginekologiczną, której przebieg może wiązać się z bólem, dolegliwościami ze strony układu pokarmowego i moczowego, problemami związanymi z płodnością oraz ograniczeniami w codziennym funkcjonowaniu. Nasilenie objawów jest indywidualne, a ich wpływ na życie kobiety nie zawsze jest proporcjonalny do stopnia zaawansowania choroby. Badania wskazują, że endometrioza może oddziaływać na fizyczne, psychiczne i społeczne funkcjonowanie kobiet. Szczególnie istotną rolę odgrywają przewlekły ból oraz jego konsekwencje dla codziennych aktywności i jakości życia (De Graaff i in., 2013; Facchin i in., 2017).

Choroba może wymagać rezygnacji z niektórych aktywności, zmiany planów, dostosowania pracy czy sposobu spędzania czasu. Niekiedy pojawia się poczucie, że trudno przewidzieć własne samopoczucie i zaplanować nawet zwyczajne czynności. Długotrwałe doświadczanie bólu może również wpływać na nastrój, poczucie kontroli i relacje z innymi ludźmi (Kuty-Pachecka i Trzebińska, 2018). Dlatego życie z endometriozą często oznacza nie tylko radzenie sobie z objawami, ale także stopniowe dostosowywanie codzienności do zmieniających się możliwości.

Czym jest akceptacja choroby?

Akceptacja choroby jest jednym z ważnych elementów psychologicznego przystosowania do życia z przewlekłym schorzeniem. Nie oznacza jednak pogodzenia się z cierpieniem, rezygnacji z leczenia ani uznania, że choroba jest czymś dobrym. Akceptacja nie polega na tym, że kobieta przestaje odczuwać złość, smutek czy frustrację. Nie oznacza również, że musi każdego dnia wykazywać się siłą i pozytywnym nastawieniem. Można ją rozumieć jako stopniowe uznawanie, że choroba jest częścią aktualnej rzeczywistości, przy jednoczesnym poszukiwaniu sposobów na zachowanie możliwie dużej autonomii i wpływu na własne życie. Chodzi o dostrzeganie ograniczeń, ale także własnych możliwości, potrzeb i zasobów.

W procesie tym istotne może być:

• rozpoznawanie własnych granic i potrzeb;
• dostosowywanie planów do aktualnego stanu zdrowia;
• poszukiwanie skutecznych sposobów radzenia sobie z bólem i zmęczeniem;
• korzystanie ze wsparcia bliskich i specjalistów;
• podtrzymywanie aktywności oraz relacji, które są ważne;
• budowanie poczucia własnej wartości niezależnie od stanu zdrowia.

W literaturze dotyczącej przystosowania do chorób przewlekłych podkreśla się znaczenie aktywnego radzenia sobie, elastyczności oraz umiejętności odnajdywania się w zmienionych warunkach życia (Livneh i Martz, 2012; Martz i Livneh, 2016). W przypadku przewlekłego bólu ważnym elementem może być również rozwijanie akceptacji doświadczeń, przy jednoczesnym podejmowaniu działań zgodnych z własnymi wartościami (McCracken i Vowles, 2014). Akceptacja nie jest więc jednorazową decyzją ani stanem, który osiąga się raz na zawsze. Może zmieniać się w zależności od przebiegu choroby, skuteczności leczenia, nasilenia objawów i sytuacji życiowej.

Satysfakcja z życia – czy choroba musi ją odbierać?

Satysfakcja z życia to subiektywna, poznawcza ocena własnego życia jako całości. Nie jest tym samym co chwilowe zadowolenie, dobry nastrój czy brak trudności. Człowiek może doświadczać zmęczenia, smutku lub stresu, a jednocześnie oceniać swoje życie jako wartościowe i satysfakcjonujące. Ważne jest to, że ocena ta zależy od indywidualnych kryteriów, wartości, oczekiwań i celów. Dwie osoby znajdujące się w podobnej sytuacji mogą zupełnie inaczej postrzegać jakość swojego życia. Z perspektywy psychologii pozytywnej dobre życie nie oznacza życia pozbawionego cierpienia. Istotne jest również poczucie sensu, możliwość realizowania ważnych celów, rozwijania relacji i korzystania z własnych zasobów psychicznych (Boniwell, 2022; Ryff, 2014).

W przypadku kobiet z endometriozą oznacza to, że choroba może być ważnym i obciążającym doświadczeniem, ale nie musi definiować całej tożsamości ani wyznaczać wartości życia. Możliwe jest jednoczesne doświadczanie trudności zdrowotnych i czerpanie satysfakcji z innych obszarów codzienności. Nie chodzi o bagatelizowanie choroby ani wymuszanie pozytywnego myślenia. Chodzi o dostrzeżenie, że życie człowieka jest bardziej złożone niż jego stan zdrowia.

Jaki związek może mieć akceptacja choroby z satysfakcją z życia?

Akceptacja choroby i satysfakcja z życia są ze sobą powiązanymi, ale odrębnymi zagadnieniami. Akceptacja dotyczy sposobu odnoszenia się do choroby i jej konsekwencji, natomiast satysfakcja z życia odnosi się do szerszej oceny własnego życia. Kobieta, która stopniowo uczy się rozpoznawać swoje potrzeby i ograniczenia, może łatwiej dostosowywać codzienne aktywności do aktualnych możliwości. Może również poszukiwać nowych sposobów realizowania ważnych dla siebie celów, zamiast oceniać całe życie wyłącznie przez pryzmat choroby. Nie oznacza to, że sama akceptacja rozwiązuje problemy związane z endometriozą. Nie zastępuje leczenia, nie usuwa bólu i nie eliminuje wszystkich ograniczeń. Może jednak stanowić jeden z zasobów wspierających psychologiczne przystosowanie do życia z chorobą.

Dlaczego wsparcie psychologiczne może być ważne przy leczeniu endometriozy?

Życie z przewlekłą chorobą może wiązać się z wieloma emocjami: frustracją, lękiem, smutkiem, poczuciem niesprawiedliwości czy bezradności. Nie trzeba czekać, aż trudności staną się nie do zniesienia, aby skorzystać ze wsparcia psychologicznego. Rozmowa z psychologiem lub psychoterapeutą może pomóc w lepszym rozpoznawaniu własnych potrzeb, radzeniu sobie z emocjami, pracy nad poczuciem sprawczości i dostosowywaniu codzienności do zmienionych warunków zdrowotnych. Ważnym obszarem może być również praca nad relacją z własnym ciałem, poczuciem wartości, komunikowaniem potrzeb bliskim oraz odnajdywaniem równowagi między troską o zdrowie a innymi ważnymi obszarami życia. Wsparcie psychologiczne nie zastępuje opieki ginekologicznej ani leczenia bólu. Może natomiast stanowić jego istotne uzupełnienie (Facchin i in., 2021).

Życie to coś więcej niż choroba

Akceptacja choroby nie oznacza, że trzeba polubić swoją sytuację, przestać odczuwać trudne emocje czy zrezygnować z nadziei na poprawę zdrowia. Może natomiast oznaczać stopniowe odnajdywanie sposobu na życie, w którym obok choroby pozostaje miejsce na relacje, zainteresowania, plany i osobiste potrzeby. Endometrioza może wpływać na wiele obszarów codzienności, ale nie musi całkowicie określać tego, kim jest kobieta i jak ocenia swoje życie. Warto pamiętać, że troska o zdrowie obejmuje nie tylko ciało, ale również psychikę, poczucie sensu i możliwość budowania życia zgodnego z własnymi wartościami.

Zapraszam na konsultację– specjalizuję się w pracy w kobietami doświadczającymi endometriozy.

Martyna Jankowiak

—————————————————————————————————————————

Bibliografia

• Boniwell, I. (2022). Psychologia pozytywna w pigułce. Wydawnictwo Zwierciadło.
• De Graaff, A. A., D’Hooghe, T. M., Dunselman, G. A. J., Dirksen, C. D., Hummelshoj, L.,
  Simoens, S., & Kjer, J. J. (2013). The significant effect of endometriosis on physical,
  mental and social wellbeing: Results from an international cross-sectional survey. Human Reproduction, 28(10), 2677–2685. https://doi.org/10.1093/humrep/det284
• Diener, E., Lucas, R. E., & Oishi, S. (2002). Subjective well-being: The science of happiness and life satisfaction. W C. R. Snyder & S. J. Lopez (Red.), Handbook of positive
  psychology (s. 63–73). Oxford University Press.
• Diener, E., Oishi, S., & Tay, L. (2018). Advances in subjective well-being research. Nature
  Human Behaviour, 2(4), 253–260. https://doi.org/10.1038/s41562-018-0307-6
• Facchin, F., Barbara, G., Saita, E., Mosconi, P., & Vercellini, P. (2017). Impact of endometriosis on quality of life and mental health: Pelvic pain makes the difference. Journal of Psychosomatic Obstetrics & Gynecology, 38(4), 243–252. https://doi.org/10.1080/0167482X.2017.1321632
• Facchin, F., Vercellini, P., & Barbara, G. (2021). Psychological interventions for endometriosis-related pain: A systematic review. Acta Obstetricia et Gynecologica Scandinavica, 100(9), 1547–1559. https://doi.org/10.1111/aogs.14172
• Kuty-Pachecka, M., & Trzebińska, M. (2018). Ból przewlekły – definicje, modele i terapia poznawczo-behawioralna. Psychiatria i Psychologia Kliniczna, 18(1), 41–48.
• Livneh, H., & Martz, E. (2012). Adjustment to chronic illness and disability: Theoretical
  perspectives, empirical findings, and unresolved issues. Rehabilitation Psychology, 57(1), 1–4. https://doi.org/10.1037/a0028233
• Martz, E., & Livneh, H. (2016). Coping with chronic illness and disability: Theoretical,
  empirical, and clinical aspects (2nd ed.). Springer.
• McCracken, L. M., & Vowles, K. E. (2014). Acceptance and commitment therapy and mindfulness for chronic pain: Model, process, and progress. American Psychologist, 69(2),
  178–187. https://doi.org/10.1037/a0035623
• Ryff, C. D. (2014). Psychological well-being revisited: Advances in the science and practice of eudaimonia. Psychotherapy and Psychosomatics, 83, 10–28.